Anasayfa
Anasayfa
Asistan
Asistan
Kefet
Ara
Ara
Menu
Men羹
ocukocuk
ErkekErkek
GebelikGebelik
Kad覺nKad覺n
Beslenme ve DiyetBeslenme
Spor ve EgzersizSpor
UykuUyku
Souk Alg覺nl覺覺Souk Alg覺nl覺覺
Mental Sal覺kMental Sal覺k
Sal覺kl覺 Sa癟larSal覺kl覺 Sa癟lar
Cinsel Sal覺kCinsel Sal覺k
Cilt ve G羹zellikCilt ve G羹zellik

A覺 Nedir?

D羹nya Sal覺k rg羹t羹ne g繹re, d羹nya 羹zerinde insan sal覺覺na en 癟ok katk覺s覺 olan iki uygulamadan biri a覺lar dieri ise suyun mikroplardan temizlenmesidir. A覺lar, ba覺覺kl覺k sistemimizi uyararak bizi hastal覺klara kar覺 koruyan biyolojik 羹r羹nlerdir. A覺lar nas覺l 羹retilir ve nas覺l lisans al覺rlar?

a覺lama

A覺 nedir? Ba覺覺kl覺k sistemimizi uyararak bizi hastal覺klara kar覺 koruyan biyolojik 羹r羹nlere a覺 denir.

1. A覺 Tarihi

Osmanl覺 D繹neminde, 癟i癟ek hastal覺覺na yakalanan insanlar覺n deri lezyonlar覺ndan al覺nan 繹rnein kurutulup, sal覺kl覺 kiilerin derilerindeki 癟iziklere s羹r羹lerek sal覺kl覺 kiileri a覺lad覺klar覺n覺 biliyor muydunuz?

1798'de 癟i癟ek hastal覺覺 her y覺l y羹zbinlerce insan覺 繹ld羹r羹yordu. Ta ki Edward Jenner, ineklerde g繹r羹len daha az 繹ld羹r羹c羹 bir 癟i癟ek vir羹s羹ne maruz kalan s羹t sa覺c覺 k覺zlar覺n bu hastal覺a yakalanmad覺覺n覺 fark edene kadar. 襤lk a覺 buydu.

1721 y覺l覺nda 襤stanbula gelen 襤ngiltere B羹y羹kel癟isinin ei Lady Montagu, Osmanl覺’n覺n bu y繹nteminden 癟ok etkilendiini mektuplar覺nda yazm覺t覺r. 襤ngiltereye d繹nd羹kten sonra 癟i癟ek a覺s覺 kampanyas覺 balatarak bu y繹ntemi yayg覺nlat覺r覺r. Bu y繹ntemin bilimsel anlamda ilk a覺 olarak kullan覺lmas覺 ise 1796da Ed- ward Jenner taraf覺ndan yap覺lm覺t覺r.

D羹nya Sal覺k rg羹t羹ne g繹re, d羹nya 羹zerinde insan sal覺覺na en 癟ok katk覺s覺 olan iki uygulamadan biri a覺lar dieri ise suyun mikroplardan temizlenmesidir.

A覺lamada temel strateji her doan bebein bir ya覺na ulamadan 繹nce a覺 takvimine uygun olarak a覺lanm覺 yani ba覺覺kl覺k kazanm覺 olmas覺d覺r. Bu strateji d羹nya 羹zerinde insanolunun 繹mr羹n羹 en fazla uzatan m羹dahalelerden biri olmutur.

A覺, korunmak istenilen mikrobun zay覺flat覺lm覺 halini ya da bu mikroorganizman覺n bir par癟as覺n覺 i癟erir.
A覺, korunmak istenilen mikrobun zay覺flat覺lm覺 halini ya da bu mikroorganizman覺n bir par癟as覺n覺 i癟erir.

2. A覺 Nedir?

A覺lar, ba覺覺kl覺k sistemimizi uyararak bizi hastal覺klara kar覺 koruyan biyolojik 羹r羹nlerdir. A覺lamada, kiinin hastal覺k yapan etkenle kar覺laarak v羹cudunun ba覺覺kl覺k oluturmas覺 ama bu s覺rada kiinin hastalanmamas覺 istenir.

A覺lamada zay覺flat覺lm覺 ya da 繹ld羹r羹lm羹 mikroorganizma ya da mikroorganizman覺n bir par癟as覺 kiiye verilir. Bu biyolojik ajan zay覺flat覺lm覺 ya da etkisiz olduu i癟in hastal覺k yapmaz ancak v羹cudun o hastal覺覺 tan覺mas覺n覺 salar. Zaten ba覺覺k olmak demek enfeksiyon kayna覺n覺n ba覺覺kl覺k sistemimiz taraf覺ndan tan覺n覺yor olmas覺 demek.

Canl覺 ama etkisi zay覺flat覺lm覺 mikroorganizmalarla yap覺lan a覺lar normal insanlar覺 hasta yapamaz yapsa dahi ger癟ek hastal覺a nazaran 癟ok daha hafif bir klinik tablo oluur. Ancak bu t羹r a覺lar覺n gebe veya ba覺覺kl覺k sistemi bask覺lanm覺 insanlara verilmemelidir. BCG, oral polio, k覺zam覺k, k覺zam覺k癟覺k, kabakulak, su 癟i癟ei etkisi zay覺flat覺lm覺 canl覺 a覺lardand覺r.

Enfeksiyon etkeninin tamam覺n覺n ya da bir k覺sm覺n覺n 羹retilerek insana enjekte edildii a覺lar da vard覺r. Bu 羹retilmi etkenler v羹cutta 癟oalamaz ve as覺l hastal覺a sebep olamaz. Birden fazla kere verilerek ba覺覺kl覺k oluturulur. Zaman i癟erisinde pekitirme dozu(rapel) gerekir. HepatitA, hepatit B, kuduz, influenza, bomaca, difteri, tetenoz, pn繹mokok, meningokok a覺lar覺 gibi.

3. A覺lar覺n haz覺rlanmas覺 ve topluma 繹nerilmesi s羹reci

A覺larda t覺pk覺 dier t羹m ila癟lar gibi laboratuar 癟al覺malar覺 ve test aamalar覺ndan sonra baar覺l覺 bulunursa lisans al覺r ancak dier ila癟lardan farkl覺 olarak a覺lar覺n etkinlik deeri ila癟lara nazaran olduk癟a y羹ksek olmal覺d覺r. A覺n覺n etkinlii, a覺n覺n topluma uygulanmas覺yla toplumda o bula覺c覺 hastal覺覺n y羹zde ka癟 azalaca覺n覺n hesaplanmas覺yla bulunur. A覺n覺n topluma 繹nerilebilmesi i癟in %90 gibi y羹ksek bir d羹zeyde etkin olmas覺 gerekmektedir.

3.1. A覺lar nas覺l 羹retilir ve nas覺l lisans al覺rlar?

A覺n覺n gelitirilmesi y覺llarca s羹rer.

  1. ncelikle laboratuar koullar覺nda bilimsel 癟al覺malar yap覺l覺r. 襤lk klinik deneme s羹recinde az say覺da g繹n羹ll羹 kii 羹zerinde a覺n覺n g羹venlii ve ba覺覺kl覺k gelitirme 繹zellikleri arat覺r覺l覺r.
  2. 襤kinci klinik aama daha kalabal覺k g繹n羹ll羹lerle yap覺l覺r ve en uygun doz aral覺klar覺 belirlenmeye 癟al覺覺l覺r.
  3. 癟羹nc羹 ve son klinik amada binlerce kii ile a覺n覺n g羹venlii ve ne kadar etkili olduunun s覺nand覺覺 bir 癟al覺ma yap覺l覺r.

T羹m bu s羹re癟ler etik ve bilimsel 癟al覺malar 覺覺覺nda baar覺yla tamamlanabilirse ard覺ndan a覺n覺n lisans bavurusu yap覺labilir.

3.2. Lisans alan b羹t羹n a覺lar, herkese 繹nerilir mi?

Koruyuculuu d羹羹k olan a覺lar, genel topluma 繹nerilmezler. Bunun tek istisnas覺 BCG a覺d覺r.

BCG a覺s覺n覺n genel olarak akcier t羹berk羹lozuna kar覺 koruyuculuu d羹羹k olduu halde a覺 program覺nda yer almas覺n覺n temel nedeni, bu a覺n覺n t羹berk羹loz menenjiti ve milier t羹berk羹loz gibi hastal覺覺n en ciddi formlar覺ndan koruyuculuunun y羹ksek olmas覺d覺r. zetle, BCG a覺s覺 akcier t羹berk羹lozundan kesinlikle koruduu i癟in deil, 繹zellikle akcier t羹berk羹lozunun en tehlikeli formlar覺ndan korumas覺 ve zay覺f formlar覺na kar覺 da koruyuculuk salayabilmesi nedeniyle a覺 program覺na eklenmitir.

3.3. T羹rkiye’de a覺lar覺 kim denetler?

T羹rkiyede ithal edilen a覺lar, Sal覺k Bakanl覺覺 T羹rkiye 襤la癟 ve T覺bbi Cihaz Kurumunun y羹r羹tt羹羹 ruhsatland覺rma s羹recine tabidir.

A覺 olmaktan ka癟覺nan insanlar覺n say覺s覺 artt覺k癟a salg覺n tehlikesi de artar.

4. Koruyucu sal覺k hizmetleri

Bireyi ve toplumu hastal覺klardan koruman覺n 3 etkili ad覺m覺:

  1. Enfeksiyon kayna覺n覺n kontrol羹; hasta kiilerin bulunup tedavi edilmesi ve sal覺kl覺 insanlardan uzaklat覺rma
  2. Enfeksiyon bula yoluna y繹nelik 繹nlemler; su dezenfeksiyonu, g覺da hijyenleri gibi 繹nlemler
  3. Salam kiinin korunmas覺; a覺lama, kemoprofilaksi, kondom kullan覺m覺 vs

Hastal覺覺n karakterine ve yay覺l覺m metotlar覺na uygun koruyucu sal覺k hizmetleri planlan覺r. rnein, s覺tma hastal覺覺n覺n kontrol羹 i癟in temel yakla覺m hasta kiilerin bulunup tedavi edilmesi, tifoda bula yoluna y繹nelik 繹nlemler (g覺da hijyeni) 繹ncelikle planlan覺r.

A覺lamada temel hedefi toplum ba覺覺kl覺覺d覺r!

5. A覺laman覺n iki temel amac覺 vard覺r.

  1. A覺 yap覺lan kiiyi o hastal覺a kar覺 korumak: A覺lanan kii hastalanmaz
  2. Toplum i癟erisinde hastal覺覺n yay覺lmas覺na engel olmak: A覺lanm覺 kiiler hastalanmad覺覺 i癟in etraflar覺na hastal覺覺 bulat覺rmazlar yani bula覺c覺l覺k zinciri k覺r覺l覺r.

A覺lama ile hastal覺klar kontrol alt覺na al覺nabilir. Hasta kiiler vard覺r ancak 癟ounluk a覺land覺覺 i癟in bula覺c覺l覺k 癟ok d羹羹kt羹r. Kitlesel salg覺nlar olumaz.

A覺lama ile hastal覺k eliminasyonu salanabilir. Bu durumda hasta insan yoktur ama hastal覺k kayna覺 vard覺r. A覺lama ile hastal覺k eradike edilebilir. Bu durumda da hasta yoktur ve hastal覺k etkeni de yery羹z羹nden silinmitir.

i癟ek hastal覺覺, D羹nya Sal覺k rg羹t羹 taraf覺ndan y羹r羹t羹lm羹 bir program ile yery羹z羹nden eradike edilmi tek hastal覺kt覺r (1).

A覺 Rehberi
1. A覺 nedir?
2. A覺lamada grup ba覺覺kl覺覺 nedir?
3. A覺lar覺n i癟inde neler var?
4. A覺lar覺n yap覺lma zaman覺n覺 neler belirler?
5. A覺lar覺n olas覺 yan etkileri nelerdir?
6. A覺 yap覺lmamas覺 gereken durumlar nelerdir?

hy

Hekimim Yan覺mda mobil uygulamas覺n覺 indir!

kapat
Kapat

YORUM YAP

Bir cevap yaz覺n

E-posta hesab覺n覺z yay覺mlanmayacak.