Anasayfa
Anasayfa
Asistan
Asistan
Kefet
Ara
Ara
Menu
Men羹
ocukocuk
ErkekErkek
GebelikGebelik
Kad覺nKad覺n
Beslenme ve DiyetBeslenme
Spor ve EgzersizSpor
UykuUyku
Souk Alg覺nl覺覺Souk Alg覺nl覺覺
Mental Sal覺kMental Sal覺k
Sal覺kl覺 Sa癟larSal覺kl覺 Sa癟lar
Cinsel Sal覺kCinsel Sal覺k
Cilt ve G羹zellikCilt ve G羹zellik

arbon

arbon, (antraks) toprakta bulunan bir bakterinin neden olduu ve ot癟ul hayvanlardan insana bulaan ciddi bir hastal覺kt覺r. Daha 癟ok s覺覺r, koyun ve ke癟i gibi hayvanlar覺 etkiler. Ancak hasta hayvanlara ve 羹r羹nlerine temas eden insanlara da bula覺r, k覺sa s羹re i癟inde tehis edilip tedavi edilmez ise 繹l羹mc羹l olabilir.

arbon

arbon insandan insana souk alg覺nl覺覺 veya grip gibi damlac覺k yoluyla bulamaz, deriden temas ile bulaabilir. Bu hastal覺a neden olan bacillus anthracis oksijenli solunum yapan, hareketsiz ve sporla 癟oalan bir bakteri cinsidir.

Sporlar d覺 ortamlara, kurulua, soua ve ultraviyole 覺覺nlar覺na ve kimyasal dezenfektanlara olduk癟a dayan覺kl覺d覺r.

1. arbon nedir?

arbon

arbon, bacillus anthracis olarak bilinen gram pozitif, bakterilerin neden olduu 繹l羹mc羹l bir enfeksiyon hastal覺覺d覺r.

Bakteriler toprakta doal olarak bulunur ve 繹zellikle inek, koyun gibi ot癟ul hayvanlar覺 etkiler. arbon bakterisi insanlara enfekte hayvanlar veya onlar覺n 羹r羹nleri (et, s羹t vb) ile temas sonucunda bula覺r. Nadir g繹r羹len bir hastal覺kt覺r ama tedavi edilemez ise 繹l羹mc羹l olabilir.

Hastal覺覺n insanlardaki seyri arbon mikrobunun v羹cuda nas覺l girdiine bal覺 olarak deiir. arbon bakterisi deri, akcierler veya sindirim sistemi yoluyla v羹cuda girebilir. Belirtileri hastal覺覺n bulama ekline g繹re deiir; cilt yaralar覺 ve kara 癟覺ban, kusma veya ok g繹r羹lebilir. T羹m arbon t羹rleri sonunda v羹cuda yay覺labilir ve zaman覺nda tedavi edilmediinde 繹l羹me neden olabilir. arbonu 繹nleyen bir a覺 vard覺r ancak genellikle y羹ksek risk grubunda olan kiilere yap覺l覺r. arbon bakterisi biyolojik silah olarak kullan覺labilmektedir.

arbona neden olan Bacillus antracis bakterisi 癟ok dayan覺kl覺d覺r ve rutin kullan覺lan dezenfektanlara da diren癟lidir.

Biyolojik silah yap覺m覺nda en 癟ok kullan覺lan bakterilerden biridir ve solunum yoluyla al覺nd覺覺nda h覺zla 繹l羹me yol a癟ar. Yayg覺n olarak G羹ney Amerika, Afrika ve Asyadaki tar覺m alanlar覺nda g繹r羹l羹r. T羹rkiyede de kontrols羹z hayvan ithali nedeniyle g繹r羹lmektedir.

2. arbon neden olur, nas覺l bula覺r?

arbon insandan insana souk alg覺nl覺覺 veya grip gibi bulamaz, deriden temas ile bulaabilir.

Bacillus anthracis oksijenli solunum yapan, hareketsiz ve sporla 癟oalan bir bakteri cinsidir. Sporlar d覺 ortamlara, kurulua, soua ve ultraviyole 覺覺nlar覺na ve kimyasal dezenfektanlara olduk癟a dayan覺kl覺d覺r.

arbon 羹癟 farkl覺 yolla bula覺r: 襤nsanlara genellikle hasta hayvanlar ve onlar覺n 羹r羹nlerine dokunarak, soluyarak ve sindirerek dolayl覺 veya dorudan temas yoluyla bulaabilir.

3. T羹rleri

3.1. Deri arbonu

Ciltte kesik veya a癟覺k yaralara sahip insanlar enfekte hayvanlara temas ettiinde geliir. En yayg覺n g繹r羹len arbon eklidir ve en az tehlikeli oland覺r. zellikle el, kol, y羹z ve boyun gibi a癟覺kta kalan b繹lgelerde s覺k g繹r羹l羹r. Bakterinin deri i癟inde depolanmas覺yla ciltte kabarc覺k oluumu aras覺nda ge癟en s羹re genellikle 2-3 g羹nd羹r.

Kabarc覺k ilk aamada b繹cek 覺s覺r覺覺na benzer ve ka覺nt覺 yapar. Bakterinin aktiflemesi ile toksin 羹retimi balar. retim sonucunda kabarc覺klar覺n etraf覺nda 繹dem oluur. Kabarc覺k genileyerek ortas覺ndan 癟繹ker ve s覺v覺 ile dolar. Daha sonra kuruyarak kara 癟覺ban g繹r羹n羹m羹 al覺r.

zellikle y羹z ve g繹z kapa覺ndaki skarlar i癟in cerrahi ilem gerekebilir. Ciddi hastal覺kta lezyon 繹zellikle g繹z 癟evresi, y羹z, boyun ve g繹羹s 羹st b繹l羹m羹nde ise a覺r覺 繹dem ile seyredebilir. Bu durum malign (k繹t羹 huylu) 繹dem olarak adland覺r覺l覺r. Bazen solunumu etkileyecek kadar ciddi olabilir. Hastalar覺n yaln覺zca %50sinde ate,halsizlik ve l繹kositoz bulunur. Tedavi edilmeyen deri arbonunda 繹l羹m oran覺 %10-20 civar覺ndad覺r.

3.2. Akcier arbonu

Nadiren g繹r羹l羹r ama arbonun en 繹l羹mc羹l eklidir. Bakteriler nefes yoluyla bula覺r ve akciere yerleir. Hastal覺覺n bu formu kontamine k覺l, y羹n ve dier hayvan 羹r羹nleri ile ilikili end羹striyel hastal覺k eklinde oluur ya da bioter繹rizm ile ilikili olabilir.

Enfeksiyon genellikle bakteriye maruz kal覺nd覺ktan bir hafta sonra geliir, ancak 2 aya kadar s羹rebilir. Erken fark edilip tedavi edilmezse hastal覺覺n ilerleyen aamalar覺nda hasta komaya girerek 繹l羹r.

3.3. Sindirim sistemi arbonu

arbonlu hasta hayvanlar覺n 羹r羹nleri yenildiinde ya da i癟ildiinde sindirim sistemindeki mukoza tabakas覺nda arbon lezyonlar覺 oluur. Bakteriler a覺zdan ba覺rsaa kadar herhangi bir b繹lgede tahribata yol a癟sa da genellikle a覺z-yutak boluunda ve ba覺rsaklarda daha etkindir. Kanama ve asite neden olabilir.

Erken d繹nemde; bulant覺, kusma itahs覺zl覺k, asteni, hafif diyare ve ate gibi belirtileri olabilir. Bu nedenle erken d繹nemde tan覺 g羹癟t羹r. Enfeksiyon genellikle mikroplu g覺dalar覺n t羹ketilmesinden 1-7 g羹n sonra geliir. Erken tehis edilmezse 繹l羹mc羹l olabilir.

4. arbon Menenjiti

Deri, akcier veya ba覺rsaktaki bakteriyel enfeksiyon ilerleyip beyine s覺癟rad覺覺nda g繹r羹l羹r. Hastal覺覺n ciddi ve nadir g繹r羹len bir eklidir.

arbon erken tedavi edilmez ise 繹l羹mc羹l olabilir.

5. arbon belirtileri nelerdir?

5.1. Deri arbonu belirtileri

  • Y羹z, boyun, kol veya ellerde ka覺nt覺ya neden olan k羹癟羹k kabarc覺k veya ilik
  • Yaralar覺n etraf覺nda 繹dem
  • K羹癟羹k kabarc覺klardan sonra g繹r羹len siyah merkezli ar覺s覺z cilt 羹lseri
  • Kara 癟覺ban g繹r羹n羹ml羹 cilt yaralar覺
  • Boaz ve yak覺ndaki lenf bezlerinde ime

5.2. Akcier arbonu belirtileri:

  • Birka癟 g羹n s羹rebilen boaz ar覺s覺, hafif ate, halsizlik ve kas ar覺lar覺 (grip gibi)
  • Hafif g繹羹s rahats覺zl覺覺, nefes darl覺覺
  • Kanl覺 t羹k羹rme, ar覺l覺 yutma, 繹ks羹r羹k
  • Sersemlik veya ba d繹nmesi
  • Mide bulant覺s覺, kusma veya mide ar覺lar覺
  • Ba ar覺s覺
  • A覺r覺 terleme
  • A覺r覺 yorgunluk, yayg覺n v羹cut ar覺lar覺
  • Hastal覺k ilerledik癟e y羹ksek ate, solunum problemi, ok ve menenjit

5.3. Sindirim sistemi arbonu belirtileri:

  • Ate, titreme ve itah kayb覺
  • Boyun ve boyun bezlerinin imesi
  • Boaz ar覺s覺, ar覺l覺 yutma, ses k覺s覺kl覺覺
  • Bulant覺 ve kusma, 繹zellikle kanl覺 kusma
  • Ba ar覺s覺
  • Kar覺n ar覺s覺
  • K覺zarma ve k覺rm覺z覺 g繹zler
  • Bay覺lma, kar覺n imesi
  • Hastal覺覺n sonraki aamalar覺nda iddetli, kanl覺 ishal

6. Tan覺

Cilt testi: Cilt arbonunun tehisi i癟in yap覺l覺r. Ciltteki 羹pheli bir lezyondan s覺v覺 繹rnei ya da k羹癟羹k bir doku 繹rnei (biyopsi) al覺n覺p incelenir.

G繹羹s r繹ntgeni veya bilgisayarl覺 tomografi (CT) taramas覺: Akcier arbonunu tehis etmek i癟in g繹羹s r繹ntgeni veya bilgisayarl覺 tomografi yap覺labilir.

D覺k覺 tahlili: Sindirim sistemi arbonu tan覺s覺 i癟in d覺k覺 繹rnei ile yap覺l覺r.

Endoskopi: Sindirimi sistemi arbonu tan覺s覺 i癟in yemek borusu ya da ba覺rsaklara endoskopi yap覺larak kesin tehis konur.

Lomber ponksiyon (belden s覺v覺 alma): Bu testte spinal kanal覺na ine tak覺l覺r ve az miktarda s覺v覺 癟ekilir. Genellikle arbon menenjiti tan覺s覺n覺 dorulamak i癟in yap覺l覺r.

7. Tedavi

Son zamanlara kadar penisilin arbon tedavisinde se癟kin ila癟 olarak 繹nerilirdi. Ancak g羹n羹m羹zde penisilin genellikle doal olarak oluan arbon olgular覺nda tercih edilse de, penisiline diren癟li t羹rlerin yayg覺nlamas覺 nedeniyle art覺k ilk tercih deildir. 襤la癟 se癟imi yap覺lmadan 繹nce mutlaka antibiyotik duyarl覺l覺k testi sonu癟lar覺na bak覺larak karar verilmelidir.

Hastal覺覺n t羹m formlar覺n覺n balang覺癟 ampirik tedavisinde siprofloksasilin veya doksisiklin 繹nerilmektedir. 襤nhalasyonel anthrax覺n son olgular覺 siprofloksasilin + rifampisin + klindamisin kombinasyonu ile baar覺 ile tedavi edilmitir. Klindamisin toksin 羹retimini azaltmas覺 nedeniyle kombine tedavi de yer almas覺 uygun olacakt覺r.

8. arbon a覺s覺

arbon a覺s覺 canl覺 bakteriler i癟ermez ve enfeksiyona yol a癟maz. Hem cilt hem de akcier arbonuna kar覺 koruma salamaktad覺r. Ancak genel bir arbon a覺s覺 uygulamas覺 yoktur.

A覺 daha 癟ok enfekte olan hayvanlar ile el temas覺 olanlara, belirli laboratuar 癟al覺anlar覺na ve baz覺 askeri personele 繹nerilir. Ayr覺ca arbon hastal覺覺 ge癟irenlere de arbon a覺s覺 yap覺labilir. Alt覺 ayda bir yap覺lan 羹癟 a覺 etkili bir koruma salar.

A覺 alerjik reaksiyon yapabilir.

9. Korunma yollar覺

  1. arbon bakterileri toprakta y覺llarca yaayabilir. Bu nedenle bu hastal覺覺n yayg覺n g繹r羹ld羹羹 b繹lgelerde hayvanlara a覺 yap覺lmal覺d覺r.
  2. Hayvanlarda arbon vakas覺na rastlan覺ld覺覺nda kesinlikle sal覺k birimlerine haber verilmeli ve b繹lgenin karantina alt覺na al覺nmas覺 salanmal覺d覺r.
  3. Karantina s羹resi sona ermeden hayvanlar kesilmemeli ve etleri t羹ketilmemelidir.
  4. arbonlu olduundan 羹phelenilen veya bu hastal覺k nedeniyle 繹len hayvanlar asla kesilmemeli, derisi ya da postu y羹z羹lmemelidir.
  5. arbondan 繹len hayvanlar yak覺larak imha edilmeli ya da yakla覺k 2 metre derinliinde 癟ukurlar a癟覺l覺p 羹zerlerine s繹nmemi kire癟 d繹k羹lerek g繹m羹lmelidir.
  6. Hasta hayvanlar覺n bulunduklar覺 yerler ve ta覺nd覺klar覺 ara癟lar dezenfekte edilmelidir.
  7. Hasta hayvanlar覺n temas ettii yemlikler ve g羹breleri yak覺larak imha edilmelidir.
  8. arbonun yayg覺n olduu bir 羹lkeye seyahat edildiinde m羹mk羹n olduunca hayvan ve hayvan derileriyle temastan ka癟覺nmal覺d覺r. Ayr覺ca iyi piirilmemi et yenmemelidir.
  9. Hayvanlar ve 羹r羹nleriyle temasta olanlar beden temizliine 繹zen g繹stermelidir.
  10. i ya da az pimi et yenmemelidir.

10. arbonlu inek

arbon bakterisi baz覺 durumlarda s覺覺r覺n v羹cudunda h覺zla geliip 繹l羹mle sonu癟lanabilir. B繹yle durumlarda hayvanda sendelenme, solunum g羹癟l羹羹, ayakta duramama, titreme, halsizlik, titreme ve yere d羹erek k覺sa s羹rede 繹l羹m g繹zlenir.

l羹mden 繹nce ve sonra burun ve an羹sten kanl覺 bir ak覺nt覺 gelir. S覺覺r覺n direnci y羹ksekse v羹cut 覺s覺s覺 artar ve hayvan 3-4 g羹n i癟ersinde 繹l羹r. G繹zlenen dier belirtiler ise sinirlilik, huzursuzluk, itahs覺zl覺k, kab覺zl覺覺n ard覺ndan kanl覺 ishal ve idrard覺r.

Hayvanlar覺n kadavralar覺nda 癟ok 癟abuk bir kokuma g繹r羹l羹r. l羹m sertlii tam deildir ya da yoktur. A覺z, burun ve an羹sten siyah renkte kan gelir ve p覺ht覺lamaz.


Kaynak:

  1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1769905/
  2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK535379/
hy

Hekimim Yan覺mda mobil uygulamas覺n覺 indir!

kapat
Kapat

YORUM YAP

Bir cevap yaz覺n

E-posta hesab覺n覺z yay覺mlanmayacak.