Anasayfa
Anasayfa
Asistan
Asistan
Kefet
Ara
Ara
Menu
Men羹
ocukocuk
ErkekErkek
GebelikGebelik
Kad覺nKad覺n
Beslenme ve DiyetBeslenme
Spor ve EgzersizSpor
UykuUyku
Souk Alg覺nl覺覺Souk Alg覺nl覺覺
Mental Sal覺kMental Sal覺k
Sal覺kl覺 Sa癟larSal覺kl覺 Sa癟lar
Cinsel Sal覺kCinsel Sal覺k
Cilt ve G羹zellikCilt ve G羹zellik

Psikoz Nedir? Delilik Nedir?

Psikoz (delilik), ger癟eklii deerlendirme yetisinde bozukluktur. Kiinin alg覺lar覺 ve d羹羹nceleri bozulmutur. Kimi zaman davran覺lar覺nda da bozulmalar g繹r羹l羹r. Asl覺nda bu kiinin kendi i癟 d羹nyas覺nda her ey normaldir.

Psikoz nedir? Delilik nedir? Gerc怬ek hayatta psikoz ve delilik, HekimimYanimda.com

En yal覺n tan覺m覺yla psikoz, ger癟eklii deerlendirme yetisinde bozukluktur.

Peki “ger癟eklii deerlendirmenin bozulmas覺” ger癟ek hayatta nas覺l kar覺m覺za 癟覺kar? Bu bilgiler ger癟ek hayatta ne ie yarayacak?

繹yle ki, kiinin alg覺lamalar覺, d羹羹nceleri kimi zaman davran覺lar覺n覺 da i癟erecek ekilde bozulur.

Asl覺nda bu durumda kiide “otizm” diye adland覺rd覺覺m覺z “i癟e kapan覺k, kendine 繹zg羹” kurulu d羹nyas覺nda her ey doru ve sistematiktir ama bu d覺 d羹nya (ger癟eklik) ile balant覺s覺 dorultusunda bize normal ya da anormal bir yaant覺 olarak gelir.

Ger癟ek Hayatta Psikoz Nedir?

rnein: K繹t羹l羹k g繹rme, takip edilme, al覺nma hezeyanlar覺 olan bir birey i癟in;

  • yoldan ge癟en s覺radan bir insan覺n bak覺lar覺 tehdit,
  • bankadan gelen bir posta bomba,
  • televizyondan s繹ylenen herhangi bir s繹z onun i癟in s繹ylenmi gizli 繹ld羹r羹lme emri olabilir.

Birey bu durumda gittik癟e i癟ine kapanabilir, evinden d覺ar覺 癟覺kmak istemeyebilir, her yeri kilitleyebilir ya da 羹st羹ne gidilirse agresifleebilir. Gizli d羹manlar覺na sald覺rabilir.D覺ar覺dan tuhaf, garip, bizar diye nitelenen davran覺lar i癟erisinde bulunabilir.

Demin de bir 繹rneginden bahsettiimiz durum bir bozukluk grubudur ve sadece alg覺lamalarda, d羹羹ncelerde bozukluk yaparak g羹nl羹k ilevleri 癟ok zorlamayacak bir ekilde ortaya 癟覺kabilecei gibi tamamen ilevselliin bozulduu bizar nitelikli davran覺lar覺n sergilendii, kiinin zaptedilmesinde zorland覺覺 bir durum eklinde de ortaya 癟覺kabilir.

Biyo-Psiko-Sosyal Birey Ne demek?

Biz neyiz? Ne durumday覺z? Biyopsikososyal uyum nedir, nas覺l bozulur?

ncelikle buna biz kimiz diye baka bir soruyla cevap vermek istiyorum.

“Biz” yani hayat覺n覺 idame ettirebilmek i癟in asgari standartlar覺 ve asgari toplumsal uyumu yerine getirmek zorunda olan ve getiren bireyleriz.

Demek ki g羹nl羹k rutinde ilerin d繹nebilmesi i癟in “sosyal bir uyum“dan bahsedebiliriz.

Bunun yan覺nda sosyal zemini oluturan her bireyin kendi i癟 dinamiinin yan覺 s覺ra ruhsal yap覺s覺n覺n da bu asgari standartlar i癟in uygun olmas覺 gerekir ki burada da devreye “psikolojik uyum” girer.

Asl覺nda terimler birbirine k繹kten bal覺d覺r ve bir bireyin “psiko-sosyal uyumu“nu ger癟ekletirebilmek i癟in bedensel s覺hhate de ihtiyac覺 vard覺r ki; burada 癟er癟eve tam olarak 癟izilir.

Biz “biyo-psiko-sosyal” anlamda tam bir uyum i癟erisinde yaamak i癟in gerekli asgari standartlar覺 yerine getiren varl覺klar覺z.

Buradan ulamak istediim psikiyatrinin insan覺 bu model 羹zerinden ele ald覺覺d覺r ve bu uyumun iki u癟 noktas覺 tariflenmistir.

Nevroz <-> Psikoz

Nevroz, en yal覺n haliyle ger癟eklii deerlendirme yetisinin normal olduu 繹ng繹r羹len ruhsal zemindir

Psikoz ise en yal覺n haliyle ger癟eklii deerlendirme yetisinde bozukluktur.

Bireyler yani bizler genel itibariyle bu 癟izgide yani spektrumdad覺r. Biyopsikososyal tam uyum hali nevrotik basama覺n en alt覺; tam uyumsuzluk hali psikotik basama覺n en 羹st羹d羹r.

Peki Biyo-psiko-sosyal uyum nas覺l bozulur?

Bu asl覺nda hem zor hem kolay bir soru.

Soruyu baka bir ekilde “Bir insan nas覺l olur da psikotik atak yaar (psikoz durumuna ge癟er)?” eklinde de sorabiliriz.

ncelikle burada unu da belirtmekte fayda var psikiyatrinin 繹zelinde normal t覺bbi dilde al覺覺k olunan “hastal覺k” terimi yerine “bozukluk” terimi kullan覺l覺r.

Bu demektir ki sadece organ ya da doku sisteminin ilev kayb覺ndan deil ayn覺 zamanda bireylerin “g羹nl羹k yaamdaki uyum yetenekleri”nde de bir kay覺p vard覺r ve “bozukluk” temelde bu durumu nitelemektedir.

襤nsanolu modern psikiyatrinin gelimesiyle birlikte bu bozukluk geliimine tek y繹nl羹 bakmaktan s覺yr覺lm覺t覺r. Yani burada multi-faktoriyel bir durumdan s繹z edebiliriz.

Genetik biliminin gelimesi bize psikiyatrik bozukluklar覺n ailesel ekilde nesilden nesile aktar覺ld覺覺n覺 ve bir genetik y羹k olutuunu; bozukluklar覺n ortaya 癟覺k覺覺nda sadece bu durumun deil ayn覺 zamanda anne karn覺nda balayan geliim s羹recinden, douma, bebeklik, 癟ocukluk, ergenlik d繹nemlerinde 癟evresel maruziyetlerin (beslenme, bar覺nma, sevilme, travma, alkol – madde maruziyeti vs) genetiimizde bulunan eksiklikleri ortaya 癟覺karmada bir nevi kolaylat覺r覺c覺 fakt繹r olduunu g繹stermitir. 

rnein; 20 ya覺nda psikotik bir k覺r覺lma yaayan gen癟 bir erkein/kad覺n覺n

  • aile 繹yk羹s羹,
  • 癟ocukluk 癟a覺 ya da o anki travma 繹yk羹s羹,
  • alkol – madde kullan覺m 繹yk羹s羹,
  • ek bedensel hastal覺klar覺,
  • sosyal – duygusal ilikileri

vs bu k覺r覺lmada 繹nem ta覺r.

Delilik nedir? Psikiyatri’de bir kar覺l覺覺 var m覺d覺r? 

Asl覺nda psikiyatride b繹yle delilik gibi bir tabir/kullan覺m yoktur.

Az 繹nce de bahsettiimiz gibi bahsedilen durum bireyin d覺ar覺dan tuhaf, sa癟ma g繹r羹nen davran覺lar i癟erisinde olmas覺; farkl覺 bir alg覺lama ve d羹羹nce yap覺s覺 i癟inde olmas覺ysa bu duruma psikoz diyoruz ve bu bir dizi bozukluk tan覺mlamas覺n覺n genel ismidir. 繹yle ki;

Psikoz derken 繹ncelikle

Akut /Ge癟ici/Kronik mi diye s羹re olarak ay覺rmak isteriz ve bu durum i癟inde ilk kez mi yoksa birden fazla m覺 olduu sorusu akl覺m覺za gelir?

Genel olarak izofreni, Bipolar Bozukluk vs kullan覺mlar en az 6 ayl覺k bir klinik izlem sonucu yava yava tan覺s覺 belirginleen durumlard覺r.

Burada mesele hasta ve yak覺nlar覺 i癟in tan覺dan ziyade tedavi s羹recidir. 襤te s羹rekli psikiyatri camias覺nda hastan覺n sosyal destei diye tariflenen hasta yak覺nlar覺n覺n burada 癟ok b羹y羹k 繹nemi vard覺r. 羹nk羹 ilk kez ya da deil b繹yle bir durum olduunda hemen hekime bavurmal覺 verilen tedaviye harfi harfine uyulmal覺d覺r. B繹ylelikle kimi korkutucu g繹r羹nen tablolar birka癟 g羹n i癟inde ge癟mekte ya da kronik bir hastal覺k balang覺c覺 bile olsa en ba覺ndan kontrol alt覺na al覺narak hastan覺n normal yaama uyum yetenei, ilevsellii en az d羹zeyde etkilenmi olmaktad覺r.

Psikoz Tedavisi

Peki hocam tedavi dedin ama ne kadar kullanmak laz覺m? m羹r boyu mu kullanaca覺z ? ok ila癟 kullanmasak olmaz m覺, onlar ba覺ml覺l覺k yap覺yormu, daha k繹t羹 h璽le sokuyormu evlad覺m覺z覺! Hipnoz, terapi onlar olmaz mi, olmadi hocaya okutsak? Bi de “ok tedavisi ” diyorlar amann ha onu yapmay覺n hocam?

Ard覺 arkas覺 kesilmeyen sorular…

Hele ki 癟evrede s羹rekli dan覺覺lan bir tak覺m bilmi kimseler varsa…

ncelikle bu sorular nas覺l sorular; hekim ne diyorsa yap demeden 繹nce; hasta ve yak覺n覺yla empati kurmak 癟ok 繹nemli bir durumdur. 羹nk羹 “psikotik atak” yaanmas覺 hasta icin travmatik olmakla birlikte; hasta yaad覺覺 durumun fark覺ndal覺覺na olmad覺覺 i癟in ilk tabloyla bilin癟li bir ekilde maruz kalan hasta yak覺nlar覺d覺r ve bunu ilk defa yaama durumunda hasta yak覺nlar覺 taraf覺ndan dehet verici bir durum eklinde nitelenebilir. Korkulabilir, kiilerin olaylar覺 y繹netme kapasitesine g繹re durum belki bir nebze kontrolden 癟覺km覺 gibi g繹r羹nebilir. ncelikle b羹t羹n bunlar覺n hepsi insanc覺l tepkilerdir ve bu ekilde yakla覺lmal覺d覺r.

Bundan sonra art覺k sorulara ge癟ebilir durumda oluruz.

Ne kadar s羹re ila癟 kullanmal覺y覺z?

ncelikle ne kadar s羹re ila癟 kullanmak laz覺m hocam? sorusunun cevab覺; Tedavinin iki aamal覺 olmas覺nda yatmaktad覺r.

Bir psikotik atak tablosu ile gelen hasta 繹ncelikle atak d繹neminde kesinlikle hekim kontrol羹nde – gerekirse bir klinikte yat覺覺 yap覺larak, verilen t羹m tedavileri eksiksiz almak durumundad覺r. 襤la癟, EKT vs. (Atak s羹resi ort. 2 haftay覺 bulabilmekle birlikte s羹re kliniin gidiine g繹re uzay覺p, k覺salabilir!)

Atak sonras覺nda bir de koruyucu tedavi denilen en az 6 ay olmak 羹zere hastay覺 izlediimiz hem ilk defa yaanan s羹re癟lerin tan覺s覺n覺 netletirmek, hem atak tekrar覺n覺 繹nlemek, hem de hastan覺n olas覺 kognitif y覺k覺m覺n覺n (dikkat, konsantrasyon, bellek, g羹nl羹k ilevler vs) 繹n羹ne ge癟mek i癟in ve de hastal覺k/tedavi s羹resi/miktar覺 繹ng繹r羹s羹nde bulunabildiimiz 癟ok 癟ok 繹nemli, uyulmas覺 gereken bir koruyucu tedavi donemi vard覺r. (Buradan da sonraki soruya da cevap vermi olduk )

ok ila癟 kullanmasak olur mu derken?

繹yle ki zaten fazla ila癟 kullanmamal覺y覺z. Hekimin 繹nerdii yeterli s羹re ve miktarda ila癟 kullanmal覺y覺z.

Burada bata da dediim gibi hasta ve yak覺nlar覺na defansif yaklamamak gerekir.

Tedavi protokol羹 ve hastal覺k s羹reci olabildiince a癟覺k ve temel d羹zeyde anlat覺larak ne gereksiz umut ne de gereksiz umutsuzluk durumu yaratmaktan ka癟覺nmak gerekiyor. 

Zaten hali haz覺rda akut ve koruyucu d繹nemlerdeki ila癟 kullan覺m覺 doz/s羹re/miktar ac覺s覺ndan birbirinden farkl覺l覺k g繹stermektedir.

Akut d繹nem tedavisi nas覺ld覺r?

Akut d繹nem tedavisi; hastan覺n bir an 繹nce atak durumunu atlatabilmesi i癟in yap覺lan daha youn gerekirse EKT tedavisinin kullan覺ld覺覺 bir tedavi protokol羹d羹r.

羹nk羹 bu s羹re uzad覺k癟a hastada oluturduu organik ve ruhsal y覺k覺m; hastan覺n sonraki s羹re癟lerini etkilemektedir.

Toplumumuzda psikiyatri hastal覺klar覺 sadece psikolojik bir durum olarak d羹羹n羹ld羹羹 i癟in kendiliinden ge癟mesini beklemek, okutmak, farkl覺 aray覺lara y繹nelmek gibi y繹ntemlerle 癟ok s覺k kar覺la覺lmaktad覺r.

Ancak bata da s繹ylediimiz gibi insan biyo-psiko-sosyal bir varl覺kt覺r. Bu ataklar buradaki uyumun bozulmas覺yla ortaya 癟覺kt覺覺 gibi; buradaki dengenin kurulmamas覺 kiinin k覺s覺r bir d繹ng羹ye girilmesine sebep olur.

21. y羹zy覺lda gelien sal覺k teknolojisi ile birlikte art覺k biliyoruz ki psikiyatrik bozukluklar iddetine bal覺 beyinde baz覺 deiiklere sebebiyet verebiliyor.

Bu etkilenmeler zamanla bir kar topu gibi b羹y羹y羹p kisinin tedaviden daha az fayda g繹rmesini, g羹nl羹k yaama uyumunun daha az olmas覺n覺, kendi kendine yaam覺n覺 idare etmesinin 繹n羹ne ge癟ebilecek bir durum oluturuyor.

Koruyucu d繹nem tedavisi nas覺ld覺r?

Koruyucu d繹nem tedavisi; olarak ise bak覺lan durum hastan覺n atak d繹nemini atlatt覺ktan sonra oluan k覺sm覺 ya da tam iyilik durumunun s羹rd羹r羹lebilir olmas覺d覺r.

Burada da yine ister istemez sosyo-k羹lt羹rel etmenler devreye giriyor.

Toplumun psikiyatrik hastal覺klara bak覺 a癟覺s覺, hasta yak覺nlar覺n覺n stigmatizasyon yani damgalanma korkusuyla “korkun癟” olarak g繹r羹len atak d繹nemini atlatt覺ktan sonra bir daha psikiyatri kliniinin kap覺s覺ndan ge癟memek eklinde ekilleniyor.

Oysa ki bu durum en 癟ok hastaya ve dolay覺s覺yla hasta yak覺nlar覺na zarar veriyor; tabiri caizse bir 繹m羹r bu toplum kayg覺s覺yla heba oluyor.

Koruyucu d繹nem tedavisi olarak addedilen bu d繹nem az 繹nce de bahsettiimiz gibi hastan覺n iyilik halinin s羹rd羹r羹lebilirlii a癟覺s覺ndan olmazsa olmaz bir durumdur.

Modern psikiyatri de bug羹n itibariyle biliyoruz ki psikiyatri de modern t覺bb覺n 癟er癟evesi i癟erisinde tan覺mland覺覺 gibi bir balay覺p biten bir hastal覺k tan覺m覺 yerine zamana yay覺lan bedensel ve ruhsal etkileri olan ataklar halinde gelen bir bozukluk durumundan bahsediyoruz.

Bu da bize g繹steriyor ki ilk kez yaanan bir atak durumu 2. , 3. hatta 4. ve 5. ataklar i癟in bizleri tetikte tutmal覺, hastalar覺n bir an 繹nce klinik tedavi, takip ve izleminin yap覺lmas覺 salanmal覺, sonraki s羹re癟ler i癟in hastan覺n poliklinik takibi aksat覺lmamal覺, ila癟lar覺 d羹zenli kullanmas覺 salanmal覺, sosyal destei m羹mk羹n olduunca saglanmal覺d覺r.

Bu yaz覺lanlar bir anda okunduunda g繹z korkutur gibi olmakla birlikte asl覺nda olay 癟ok sade ve basittir. Bu kurallara uyan hasta ve yak覺nlar覺 i癟erisinde bir kez atak yaam覺, zamanla ila癟 dozlar覺 azalt覺lm覺 ve hatta kesilmi olup neredeyse tam bir sosyal uyum i癟erisinde evlenen, i kuran bir癟ok insan vard覺r.

襤la癟lar daha da delirtir mi?

襤la癟lar daha k繹t羹 h璽le sokuyormu evlad覺m覺z覺? eklinde bir yanl覺 alg覺 da mevcuttur.

Nas覺l ihtiyac覺 olmayan kiiye ila癟lar覺n bir faydas覺 olmayaca覺 gibi ihtiyac覺 olan bir kiiye de ila癟 vermemek asl覺nda kelimenin tam manas覺yla bir zul羹md羹r.

Modern farmakolojik 癟al覺malar sonucu 羹retilen ila癟lar; hastal覺k yoktur hasta vard覺r d羹sturu gerei modern t覺pta kullan覺l覺rken hastal覺k 繹zelinde deil bug羹n art覺k birebir hasta 繹zelinde kullan覺lmaktad覺r.

Burada dikkat edilen nokta udur; yarar-zarar oran覺 ve yan etki profili.

Hastan覺n ilac覺 kullanmas覺 sonucunda g繹recei fayda terazide a覺r bas覺yor ve yan etki profili kabul edilebilir k覺s覺mda kal覺yorsa art覺k ila癟 hastan覺n kullan覺m覺na sunuluyor. Modern Psikofarmakoloji yani psikiyatrik ila癟 bilimi de bu durumdan farkl覺 deildir.

Gel-gelelim insanlar psikiyatrik ila癟lar hakk覺nda neden farkl覺 bir alg覺ya sahiptir?

Burada g繹zden ka癟覺r覺lan nokta hastan覺n akut bozukluk d繹nemindeki da覺n覺k durumun i癟erisinde ya da prodromal d繹nem dediimiz bozukluun balad覺覺 ancak ikayetlerin belirginlemedii d繹nemdeki negatif semptom olarak adland覺rd覺覺m覺z durumlar覺n fark edilmeyiidir. (襤癟e kapanma, ilgi istekte azalma, duygusal 癟繹kk羹nl羹k vs).

Bozukluun balad覺覺 d繹nem ile tedavi s羹resi aras覺ndaki tedavisiz s羹re ne kadar uzarsa bu semptomlar kal覺c覺 olmaya balamakta, ila癟lar覺n bu durumlara etkisi son derece azalmaktad覺r.

Bununla birlikte tedavide kullan覺lan ila癟lar覺n da k覺smen bu semptomlara sebep olmas覺, kiiler taraf覺ndan hastan覺n durumunu tamamen ila癟lara balamaya itmekte ve tedavi uyumunu zorlat覺rmaktad覺r. Oysaki tedavi kullan覺m覺 psikotik da覺n覺k durumu ortadan kald覺rmakta ve bu durumdan kaynaklanan ikincil depresif semptomlar覺 olumadan 繹nlemektedir.

Peki hocam hipnoz, terapi yapsak ama sak覺n ok vermeyin, olmaz m覺?

Burada asl覺nda yine bir yanl覺 alg覺 kar覺m覺za 癟覺k覺yor.

Modern psikiyatrik yakla覺mda psikotik hastalar覺n tedavi s羹reci 繹ncelikle akut ve kronik s羹re癟 olarak ele al覺n覺r. Bu s羹re癟lerde ila癟 tedavisi ve gerekirse EKT uygulan覺r.

EKT her hastaya en batan uygulanan bir tedavi y繹ntemi olmamakla birlikte da覺n覺k ve retarde hastalar i癟in gerekli olduu durumlar domaktad覺r ve bug羹n art覺k Anestezili EKT ile hastalar k覺sa s羹reler ile ac覺s覺z bir ekilde tedavi olabilmektedir.

Terapi ise daha farkl覺 bir s羹re癟tir ve tedavi planlamas覺 i癟erisinde belli bir d羹zeye gelinen hastalara yarar覺 olduu d羹羹n羹ld羹羹 takdirde 癟eitli ekollerin uygulamalar覺 elen al覺narak uygulan覺r. Hipnoz da bu terapi y繹ntemlerinden biridir.

hy

Hekimim Yan覺mda mobil uygulamas覺n覺 indir!

kapat
Kapat

YORUM YAP

Bir cevap yaz覺n

E-posta hesab覺n覺z yay覺mlanmayacak.