Anasayfa
Anasayfa
Asistan
Asistan
Kefet
Ara
Ara
Menu
Men羹
ocukocuk
ErkekErkek
GebelikGebelik
Kad覺nKad覺n
Beslenme ve DiyetBeslenme
Spor ve EgzersizSpor
UykuUyku
Souk Alg覺nl覺覺Souk Alg覺nl覺覺
Mental Sal覺kMental Sal覺k
Sal覺kl覺 Sa癟larSal覺kl覺 Sa癟lar
Cinsel Sal覺kCinsel Sal覺k
Cilt ve G羹zellikCilt ve G羹zellik

Afetlerde Beslenme

Afet sonras覺 uygulanan yanl覺 beslenme m羹dahaleleri afetzedeler i癟in hayati risk oluturabilir. Afet sonras覺nda geliebilecek sorunlar覺 en aza indirme ve sal覺kl覺 beslenme ipu癟lar覺n覺 繹renin.

afetlerde beslenme

Afet durumlar覺nda ilk zamanlar besin i癟erii zenginletirilmi kuru g覺dalar, bisk羹viler, krakerler beslenme i癟in uygun olabilmektedir.

Beslenme d羹zensizlikleri bir癟ok hastal覺覺 beraberinde getirir. Bunun yan覺 s覺ra uzun s羹re a癟 kalm覺 yani yeterli kalori alamam覺 bireyleri h覺zla ve a覺r覺 beslemek 繹l羹mc羹l olabilmektedir. Bu duruma refeeding sendromu denir.

Beslenme 繹nerileri

Afet 繹ncesinde al覺nan 繹nlemler ve yap覺lan planlar, afet sonras覺ndaki durumunuzu kolaylat覺rabilir.

Afet 繹ncesi yapabileceklerimiz:

  • Olas覺 bir afet durumunda yard覺m ekipleri ulaana kadar acil ihtiya癟lar覺 giderebilmek ad覺na bir deprem 癟antas覺 haz覺rda bulunmal覺d覺r.
  • Temiz i癟me suyu ve yemeye haz覺r kuru g覺dalar mutlaka afet 癟antas覺nda yer almal覺d覺r.

Afet 癟antas覺 as覺l olarak enkaz alt覺nda kullanman覺z i癟in deil, olas覺 bir afet durumunda hasarl覺 evinizden d覺ar覺 癟覺karken yan覺n覺za alman覺z i癟indir.

Afet 癟antan覺za besin se癟erken dikkat etmeniz gereken 2 nokta:

  • Koyaca覺n覺z g覺dalar覺n uzun s羹re bayatlamamalar覺
  • Dayan覺kl覺 ve enerji veren besinler i癟ermeleri 

zellikle hacmi k羹癟羹k, enerjisi y羹ksek besinler tercih edilmelidir:

  • Ceviz, f覺nd覺k, badem gibi ya grubu kuruyemi alternatifleri enerji vermek i癟in g羹zel bir alternatiftir.
  • Uzun s羹re a癟 kalman覺z nedeniyle d羹ebilecek kan ekerini toparlamak i癟in kuru meyvelere yer verebilirsiniz.

Bu 癟anta i癟erii uzun s羹re a癟 kalm覺 veya kas zedelenmesi yaam覺 bireylerin ilk 繹羹nleri olmas覺 i癟in 繹nerilmemektedir. Kuru kay覺s覺, kuru incir ve hurma gibi potasyum a癟覺s覺ndan zengin besinler bir afetzedenin genel sal覺k durumu normalleene kadar tercih edilmemelidir.

Kuruyemi ve kuru meyveleri hava almamas覺 ad覺na vakumlu poetlerde saklayabilirsiniz.

A癟l覺ktan sonra besin t羹ketmek, metabolizma h覺z覺n覺 artt覺raca覺ndan v羹cut 覺s覺s覺n覺n bir miktar artmas覺na yard覺mc覺 olabilir. 羹nk羹 yiyeceklerin sindirilmesi esnas覺nda metabolizma h覺z覺 artar.

Hipotermi (v羹cut s覺cakl覺覺n覺n d羹mesi) olas覺l覺覺na kar覺l覺k meyve bar, kuru meyve, bisk羹vi, enerji-protein-granola barlar覺 vb. alternatifler genellikle v羹cut 覺s覺s覺nda hafif bir art覺a yard覺mc覺 olur.

Uzun s羹re dayanma kapasitesi olan konserve besinler 癟abuk bozulmad覺覺 i癟in 癟antan覺zda yer alabilir. Ton bal覺覺, bezelye, barbunya gibi alternatifleri de ekleyebilirsiniz. Acil durum 癟antan覺z覺 d羹zenli olarak kontrol ederek bozulabilecek besinleri yenileriyle deitirmelisiniz.

Crush sendromu

Uzun s羹re hareketsizlik, s覺k覺ma veya ezilme sonucu g繹r羹len kas zedelenmesine crush sendromu denir.

Crush sendromu sonras覺nda yap覺lan yanl覺 bir m羹dahale kiinin 繹l羹m羹ne sebep olabilir. Bu 繹zellikle depremlerde rastlanan ikinci en s覺k 繹l羹m sebebidir.

Crush sendromu kandaki potasyum seviyesinin artmas覺na neden olur. Bu durumda potasyum a癟覺s覺ndan zengin besinler hayati tehlike oluturabilir. Afetzedeye ilk 繹羹n羹nde aa覺dakiler gibi potasyum a癟覺s覺ndan zengin besinleri vermemeye gayret edin:

  • Muz
  • Portakal
  • Kay覺s覺
  • Kuru 羹z羹m
  • Meyve sular覺
  • Kurubaklagiller
  • Patates
  • Ispanak

u hatal覺 uygulamalar dola覺mdaki potasyum miktar覺n覺 art覺rabilir, b繹bree y羹k bindirebilir:

  • Afetzedelere potasyumdan zengin besinler yedirmekten veya i癟irmekten uzak durun.
  • Meyve suyu i癟irmekten ka癟覺n覺n.
  • Kana kana su i癟irmekten ka癟覺n覺n.

Hastanede tedavisi balayan kiilerde crush sendromuna 繹zel diyet program覺 uygulan覺r.

Ancak afet durumunda hen羹z hastaneye ulaamayan ve ezilme yaayan kiiler i癟in:

  • Bu durumda m羹mk羹nse kiiye beyaz ekmek, tuzsuz zeytin, yumuak peynir ve bal verilebilir.
  • Un 癟orbas覺 ve pirin癟 pilav覺 tercih edilebilir.
  • Niastal覺 bisk羹viler ya da niastal覺 muhallebi gibi g覺dalar verilebilir.

Crush sendromu olan afetzedelerin h覺zl覺 bir ekilde t覺bbi tedavisinin balamas覺 i癟in sal覺k kuruluuna g繹t羹r羹lmesi gerekmektedir!

Refeeding sendromu

Refeeding sendromu, afet durumunda beslenmeye yeniden balanmas覺 s覺ras覺nda ortaya 癟覺kabilecek ciddi ve hayati tehlike oluturabilen bir durumdur. Bu sendrom afet durumlar覺nda 10 g羹nden uzun s羹re beslenememi veya yetersiz beslenmi kiilerde g繹r羹lebilir.

Refeeding sendromunun olumamas覺 i癟in uzun s羹re a癟l覺k yaam覺 afetzedelere kademeli olarak yava yava beslenme uygulanmal覺d覺r.

Uzun s羹re beslenememi bir kii eski d羹zenine direkt d繹nmeye 癟al覺t覺覺nda bozulmu mineral dengesi, vitamin d羹zeylerinin azalm覺 olmas覺, v羹cut su dengesinin bozulmas覺 gibi sebeplerle kalp, sinir sistemi ve dier organlar覺n覺n ileyiinde aksamalar olabilir.

Refeeding sendromu olumas覺 durumunda tedavisi bir sal覺k kuruluunda kiiye 繹zel olarak dikkatle uygulanmal覺d覺r!

K覺sa ve uzun d繹nem beslenme

Afet b繹lgesinde yaam覺na devam etmek zorunda kalan bireyler i癟in yaln覺zca k覺sa vadede beslenme deil, uzun vadede de beslenmenin zenginletirilmesi gereklidir. 

K覺sa d繹nem beslenme

Afet ve acil durumun ilk dakikalar覺ndan itibaren balayan ve 0-72 saat aral覺覺nda sunulan beslenme hizmetidir.

Uzun s羹re a癟 kalm覺 veya kas zedelenmesi yaam覺 afetzedelerin ilk 繹羹nleri hastane artlar覺nda planlanmal覺d覺r.

Yap覺lan paketli g覺da yard覺m覺n覺n yan覺 s覺ra psikolojik stresin bu denli y羹ksek olduu bu d繹nemde kiilere uzat覺lan bir kep癟e s覺cak 癟orba veya bir fincan s覺cak 癟ay onlar覺 beslenme ve psikolojik anlamda iyi hissettirir.

襤lk g羹nlerde kolay tedarik edilebilecek ekmek, zeytin, simit, kek, bisk羹vi, meyve suyu, konserve ve y羹ksek enerjili besin maddeleri verilmesi uygundur.

K覺z覺lay afet sonras覺 k覺sa d繹nem i癟in Acil Beslenme Kiti uygulamas覺n覺 kullanmaktad覺r. S覺cak yemek servisi balat覺lana kadar beslenme hizmetinin k覺smen yerine getirilebilmesini salamak amac覺yla Acil Beslenme Kiti i癟erisinde en az 1 adet tuzlu ve tatl覺 bisk羹vi, 1 adet 200 ml. meyve suyu ve 1 adet 0,25 ml. su bulunmaktad覺r (2).

Uzun d繹nem beslenme

Afet gibi olaan羹st羹 durumlarda kii ba覺 enerji gereksinimi g羹nl羹k ortalama 2100 kcal kadard覺r.

G羹nl羹k toplam 2100 kaloriyi aa覺daki besinleri t羹keterek tamamlayabilirsiniz.

  • 2 porsiyon s羹t grubu (s羹t – yourt)
  • + 1 adet yumurta
  • + 4 k繹fte kadar et/ tavuk/ bal覺k veya 2 porsiyon kurubaklagil yemei
  • + 7-8 dilim ekmek
  • + 2 porsiyon pilav/ makarna/ erite
  • + 1 porsiyon sebze yemei
  • + 2 porsiyon meyve

Hava s覺cakl覺覺 ne kadar d羹erse, ihtiyac覺m覺z olan kalori de o kadar artar.

Souk bir ortam varsa 繹zellikle bar覺nma, giyinme ve 覺s覺tma yetersizse, bireyin enerji harcan覺m覺 artar. Bu gibi durumlarda 20繙C’lik bir ortalama s覺cakl覺k baz al覺narak 20繙C’nin alt覺ndaki her 5繙C i癟in 100 kcal’lik bir pay eklenir. rnein 1,5 porsiyon taze meyve eklemek gibi

Uzun d繹nem beslenmede, k覺sa d繹nem beslenmede verilen g覺dalara ek olarak kuru baklagiller, yumurta ve tahin helvas覺 gibi g覺dalar da verilebilir.

Hassas gruplar覺n beslenmesi

Su ve g覺daya ula覺m覺n zorlat覺覺 afet d繹nemlerinde ekstra hassasiyet isteyen bir grup da 繹zel bir beslenme program覺 takip etmesi gerekenlerdir.

Bebekler ve 癟ocuklar

Afet sonras覺, 癟ocuklarda g繹r羹len bal覺ca 繹l羹m nedeni beslenme bozukluudur.

Acil durumlar da dahil olmak 羹zere, her yerde, bebekler i癟in en g羹venli, en sal覺kl覺 se癟enek anne s羹t羹d羹r. Unutulmamal覺d覺r ki stres alt覺nda ve yeterli beslenemeyen bir kad覺n da yeterli s羹t 羹retebilir.

Bebek mamalar覺 anne s羹t羹ne k覺yasla daha fazla risk bar覺nd覺r覺r, emzirmek desteklenmelidir.

Anne s羹t羹n羹n olmad覺覺 durumlarda mama destei salanmal覺d覺r. Bebeklerin aylar覺na uygun mama bulunamad覺覺 takdirde aylar覺ndan k羹癟羹k mamalar verilebilir ancak b羹y羹k mamalar verilemez. rnein, 6 ayl覺k bir bebee yenidoan mamas覺 verilebilir fakat yenidoan bir bebee 6 ayl覺k mamas覺 verilemez.

0-6 ay

Farkl覺 sebeplerle annenin s羹t veriminde azalma veya anne s羹t羹n羹n tamamen kesilmesi g繹r羹lebilir. Anne vefat etmi olabilir veya anneye ula覺lam覺yor olabilir.

Anne s羹t羹 ve bebek mamas覺 bulunamad覺覺nda:

  • Hayvansal s羹t 羹r羹nleri kullan覺m覺:
    1. 2’ye 1 oran覺nda (yar覺 yar覺ya) inek s羹t羹, yourt veya kefir suland覺r覺l覺r.
    2. Her 100 ml i癟in 1 tatl覺 ka覺覺 eker eklenir.
  • Muhallebi, bisk羹vi, tah覺l unu veya sebze 癟orbalar覺, taze meyve suyu ve meyve p羹releri verilebilir.

Bebeklere anne s羹t羹 d覺覺nda verilen besinler, g覺da hijyeni a癟覺s覺ndan m羹mk羹nse biberon yerine temizlenmesi daha kolay olan ka覺k ya da fincan ile verilmelidir.

6-12 ay

6-12 ayl覺k bebeklerin beslenmesine ise 0-6 ayda verilen besinlere ilaveten kurubaklagil yemekleri/癟orbalar覺 ve yumurta ile devam edilebilmektedir (2, 3, 4).

Besinlerine zeytinya覺 ilave ederek enerji i癟erikleri daha da artt覺r覺labilir.

zellikle bebek ve 癟ocuklarda g繹r羹len mide-ba覺rsak enfeksiyonlar覺 sonucunda oluan s覺v覺 kayb覺 (dehidratasyon) 繹nemli bir sal覺k problemidir. Enfeksiyonlar覺 繹nlemek ad覺na bebek ve 癟ocuklarda hijyene ekstra dikkat etmek gerekir (3).

S覺v覺-mineral kayb覺n覺n yerine konulmas覺 hayati 繹nem ta覺r.

T覺bbi destein m羹mk羹n olmad覺覺 durumlarda kendi imkanlar覺n覺z ile haz覺rlayabileceiniz ORS (oral rehidrasyon s覺v覺s覺) ile kaybedilen su ve mineral kar覺lanabilir.

ORS SIVISI haz覺rlan覺覺: 2 bardak kaynat覺lm覺 suya 1 癟ay ka覺覺 karbonat + 1 癟ay ka覺覺 tuz + 1 k羹p eker eklenir ve kar覺t覺r覺l覺r.

ORS Kullan覺m ekli:

  • 1-2 ya aras覺 bebeklerde sulu d覺k覺 sonras覺 50-100 ml
  • 2-10 ya aras覺 癟ocuklarda sulu d覺k覺 sonras覺 150 ml
  • +10 ya bireylerde g羹nde 1- 2 fincan i癟ilmelidir.

S覺v覺 kayb覺 durumunda ilk tercih tabi ki profesyonel bir destek almakt覺r!

Gebe ve emziren kad覺nlar

Emziren annelerde yeterli s覺v覺 al覺m覺 anne s羹t羹n羹n artt覺r覺lmas覺 bak覺m覺ndan olduk癟a 繹nemlidir. Her emzirmeden sonra en az 1 bardak su, s羹t, komposto, ayran ve benzeri i癟ecekler 繹nerilmektedir.

Anne s羹t羹 azald覺ysa s覺k emzirme ile artt覺r覺labilir.

Emziren bir annenin normal yetikin bir kad覺na g繹re ortalama 500 kcal daha fazla enerjiye ihtiyac覺 varken; gebe bir kad覺n覺n ise ortalama 285 kcal daha fazla enerjiye ihtiyac覺 vard覺r (2, 3).

Afet durumunda gebe kad覺nlar覺n g羹nl羹k beslenme program覺na ek olarak 2 su barda覺 kadar s羹t veya yourt t羹ketmesi 繹nerilmektedir. M羹mk羹nse temiz su ile bolca y覺kanm覺 taze sebze ve meyvelere beslenme program覺nda yer vermelidir (4).

Gebe kiiler hekim kontrol羹nde g羹nl羹k demir ve folik asit destei alabilir.

Ek olarak doktorunuz veya eczac覺n覺z multivitamin veya g覺da takviyesi 繹nerebilir.

Yal覺lar

Yal覺lar覺n afet durumunda beslenme ve g羹venli bir yer bulma imkanlar覺n覺n daha az olmas覺 ve normal insanlara k覺yasla en az bir veya iki kronik hastal覺a sahip olmalar覺 afet durumlar覺nda daha fazla zorluk 癟ekmelerine sebep olmaktad覺r (5).

Her g羹n m羹mk羹n olduunca s羹t-yourt grubundan t羹ketilmeli ve temiz su ile bolca y覺kanm覺 taze sebze ve meyve t羹ketimi salanmal覺d覺r.

Kronik hastal覺覺 olanlar

Diyabeti olan bireylerin 繹nerilen yiyecekleri belirli saatlerde ve 繹nerilen miktarlarda t羹ketmeleri kan ekerinin ani d羹me veya y羹kselmesini 繹nlemektedir.

Diyabet hastalar覺n覺n unlara dikkat etmesi 繹nemlidir:

  • Beyaz ekmek yerine tam buday veya 癟avdar ekmei tercih etmeleri
  • Pirin癟 yerine bulgur tercih etmeleri
  • Meyvenin suyunu t羹ketmek yerine meyvenin kendisini yemeleri

Hipertansiyonda ise bireylerin potasyum, magnezyum ve C vitamininden zengin besinlerle beslenmesi salanmal覺d覺r.

  • Potasyumdan zengin besinler: Mandalina, eftali, portakal, muz, patates ve kay覺s覺
  • Magnezyumdan zengin besinler: Ceviz, f覺nd覺k ve baklagiller

Ayr覺ca hipertansiyona sahip bireylere tuzsuz yemek haz覺rlanmal覺 ve toplu beslenme olan yerlerde konserve, turu gibi g覺dalardan da uzak durmalar覺 salanmal覺d覺r.

Hijyen ve temiz su

G覺da g羹venliinin salanmas覺nda g覺da teminini salayan kiilerin ve kullan覺lan ara癟-gere癟lerin temizliklerine dikkat edilmesi gerekmektedir.

繹p toplama alanlar覺n覺n g覺da da覺t覺m ve depolama alanlar覺ndan en az 1 km ve su kaynaklar覺ndan en az 60 metre uzakta olmas覺 gerekmektedir (1).

Afetin ger癟ekletii ilk dakikalardan itibaren afetzedelerin en 癟ok ihtiya癟 duyduklar覺 ey sudur. Afetzedelere su da覺t覺m覺 yap覺l覺rken ilk etapta tek kullan覺ml覺k ambalaj sular tercih edilebilir.

Afet d繹nemlerinde temiz su ve temiz g覺da salanamazsa 癟eitli salg覺nlar ortaya 癟覺kabilmektedir. Kirli su ile temas ger癟ekleirse deri iltihaplanmalar覺, yara enfeksiyonlar覺, g繹z enfeksiyonlar覺 ve kulak burun boaz enfeksiyonlar覺 g繹r羹lebilmektedir.


Kaynak:

  1. G羹ler, ., obanolu, Z. Afetlerde evre Sal覺覺 nlemleri. Ankara: Sal覺k Bakanl覺覺 1997
  2. https://www.kizilay.org.tr/Upload/Dokuman/Dosya/86107045_afetlerde-beslenme-hizmetleri-kilavuzu.pdf
  3. http://idmc2018.gumushane.edu.tr/tr/kongre-hakk%C4%B1nda/kongre-%C3%B6d%C3%BClleri/
  4. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2195877
  5. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hod/issue/64854/951326
hy

Hekimim Yan覺mda mobil uygulamas覺n覺 indir!

kapat
Kapat

YORUM YAP

Bir cevap yaz覺n

E-posta hesab覺n覺z yay覺mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile iaretlenmilerdir